Akdeniz ve Ege ikliminin en sağlıklı demir başı olarak bilinen zeytinyağının tarihi aslında 6000 yıl öncesine kadar dayanır. Zeytin ağacı (Olea europaea) ve zeytingiller (Oleaceae) sadece Akdeniz ikliminde yetişen özel bir ağaç çeşididir. Ortalama bir zeytin ağacı neredeyse 1000 yıl kadar yaşayarak adeta tarihe şahit olur. Hatta yapılan araştırmalarda Akdeniz ikliminde 3000 yıl kadar yaşlı zeytin ağaçlarının da bulunduğu oluyor. Türkiye’de zeytin yetiştiriciliği de oldukça eski. Türkiye’de aslında zeytin yetiştiriciliği Doğu Anadolu ve İç Anadolu Bölgeleri dışında birçok bölgede yapılabiliyor. Zeytin üretiminin bu kadar zengin olduğu bir bölgede zeytin tarihi de oldukça farklı kaynaklara dayanabiliyor. Ülkemizdeki zeytin yetiştiriciliğinin tarihini ve zeytin üretiminin nasıl yapıldığını öğrenmek için yazının devamına bekleniyorsun.

Zeytin yetiştiriciliği

Zeytinyağına geçmeden önce zeytinin nasıl yetiştiğine yakından bakalım. Zeytin ağaçları, bahar aylarının sonlarına doğru ilk meyvelerini vermeye başlarlar. İlk zamanlarda zeytinler yeşil olur, olgunlaşmaya başladıkça mor veya siyah tonlarını alırlar.

Editörün notu: Zeytin meyve midir, sebze midir sorusuna da açıklık getirelim. Zeytin ağaç dalında yetiştiği ve içinde büyük bir çekirdeği olduğu için meyvedir.

Zeytin yetiştiriciliğinin aslında insanlık tarihinin ilk yıllarından beri var olduğu tahmin ediliyor. İlk kutsal kitaplara, efsanelere ve arkeolojik kalıntılara bakıldığında zeytin ve zeytinyağı üretimi insanlık tarihi ile birlikte gelişmiş. Hatta Karya Uygarlığı döneminde günümüzdeki Marmaris bölgesinden zeytinyağı ihracatı yapıldığı bile biliniyor.

Zeytinyağı tarihi

‘Zeytinyağı nasıl yapılır?’ sorusu eminiz aklından birkaç kere geçmiştir. Zeytinyağı üretimini kısaca açıklayacak olursak; İlk olarak en uygun dönemde zeytinler hasat edilerek toplanmalı. Zeytin hasat dönemi zeytinlerin çeşitlerine bağlı olarak değişkenlik gösterebilir, genellikle Ekim-Ocak arasında elle hasat, silkme veya makineyle toplama yöntemleri kullanılır.

Geçmişten günümüze zeytinden zeytinyağı üretimi farklı yöntemlerden geçmiştir. Zeytinyağı üretimi temel olarak ezme, sıkma ve ayrıştırma olmak üzere üç aşamadan oluşuyor. Muğla’da bulunun arkeolojik kazılarda zeytin değirmenleri ve taş dibekler bulunmuştur.

Ege Bölgesi’nde de zeytinyağı üretimi için yuğ adı verilen silindir taşlar kullanılıyordu. Hayvan veya insan gücüyle döndürülen bu silindir taşlar, zeytini ezerek hamur şeklini veriyor. Ezme yöntemiyle zeytinyağı çıkarma yöntemi gelişen hidrolik pres makineleri ile birlikte tarihte kaldı. Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte zeytinyağı üretim şekilleri de daha pratik bir hal aldı. Doğal ve katkısız zeytinyağını bulmak, tarihteki örneklere kıyasla daha zor ama imkansız değil. Nergistepe Çiftliği’nde üretilen zeytinyağları en doğal işlemlerden geçer ve ısıl işlem uygulanmadan sofranızda yer bulur.